ثبت نام

    ورود    

     
Skip Navigation Links
صفحه اصلی
استان ماExpand استان ما
اطلاع رسانيExpand اطلاع رساني
هنرمندانExpand هنرمندان
منابع محتواييExpand منابع محتوايي
اتاق فكرExpand اتاق فكر
فعاليت هاExpand فعاليت ها
تولیدات حوزهExpand تولیدات حوزه
ارتباط با ماExpand ارتباط با ما
::خدمات میز خدمت حوزه هنری::
تاریخ انتشار  :  10:20 صبح ۱۳۹۸/۳/۲۷
تعداد بازدید  :  94
Print
   
گفتگو از ایسنا
گفتگو با محمدعلی قاسمی در خصوص شعر فراگاه

فرمول شعر فراگاه / دهه هشتاد دهه بحران در باور پذیری شعر معاصر بود

قاسمی معتقد است : نگاه هستی شناسانه به حیات و فلسفه وجودی انسان بخشی از باورداشت شعر فراگاه است که در عصر حاضر و در قالب شعر کوتاه ، خصوصا در دوبیتی به بوته فراموشی سپرده شده است ،در حالی که در شعر فراگاه ، تلاش می شود که این بعد از نو بازخوانی شود و قالب دوبیتی را فراتر از یادداشت های کهنه و سنتی به نمایش بگذارد.
«محمدعلی قاسمی» اظهار کرد: شعر امروز ایران در تسلسل تکرار غوطه وراست، آنگونه که بسیاری از همایش‌ها و نمایش‌هایش در خمودگی خود، روبه انحنای تکرارند.
وی با بیان اینکه دهه هشتاد به نظر من ، دهه بحران در باور پذیری شعر معاصر بود، ادامه داد: روز شماری که بسیاری از رویدادهای آن در آینه ذهن مردمش ، هیچ بازتابی را به همراه نداشت و برای اثبات این بحران همین بس که رونق رویش شعر فارسی، جای خود را به رغبت ریزش در کسب مخاطب داده است.
مولف "گلوی گل و گلوله "ادامه داد: در این میان بوده و هستند کسانی که با دغدغه و وسواس سعی در برون رفت از این وضعیت دارند و با بیان آراء و نظرات متنوع خود ایده و مرام خود را به اشکال مختلف فرا روی دیگران نشان می دهند تا که فرجام کار چه خواهد شد.
قاسمی ادامه داد: شعر آینده به اقتضای زمان خود شعری متفاوت است چرا که این شعر برخلاف ادوار گذشته تک ساحتی و یک جانبه نیست که تنها بر عنصر خیال و انتقال حس و عاطفه سیر کند یا که صرفا بر وجه طننز طنازی و لودگی زبان را بر کلیت کلام سوار کند و قداست بیان را به تمسخر گیرد و در چرخش سطحی خود سر به سودا نهد و پازل نیمه تمام کمال یافتگی ذهن را عقیم و ناتوان رها کند.
شاعر مجموعه"برانگیخته با عشق"با بیان اینکه «فراگاه»مختص شعر کوتاه نیست ، اما کوتاه نویسی جزیی از آن است که که امروزه در فشرده شدن زمان و مکان ، ذهن را زودتر به ضرباهنگ گرفتن پیام وا می دارد در حالیکه در ابعاد دیگر می تواند در قالب های رایج ، تنوع و تکترخود را نشان دهد ادامه داد: نگاه هستی و فلسفه وجودی انسان بخشی از باورداشت شعر فراگاه است که در عصر حاضر و در قالب شعر کوتاه، خصوصا در دوبیتی به بوته فراموشی سپرده شده است ،در حالی که در شعر فراگاه ، تلاش می شود که این بعد از نو بازخوانی شود و قالب دوبیتی را فراتر از یادداشت های کهنه و سنتی به نمایش بگذارد.
این شاعر ایلامی از شعر فراگاه بعنوان اتفاق در زبان، تعبیر و تصریح کرد:ترکیب سازی و تصویرسازی هایی که حاوی معنا و مفاهیم تازه تری باشند، از اجزایی است تحول در زبان را در شعر فارسی رقم می زند.
این نویسنده ایلامی با بیان اینکه شعر فراگاه ،شعر زیستن در لابلای چرخ دنده های زندگی امروزی است ادامه داد: بازتاب باور انسان عصر مدرنیته و پسامدرن است که همواره با انبوه آشوب و آوار آرزو روبه روست و تمرکز یافتگی این جریان در قالبی پی ریزی می شود که در ادبیات فارسی ، بسیار فقیر ، فرسوده و در میان دیگر قالب ها غریب است، «دوبیتی » که در شعر امروز ایران نسبت به دیگر قالب های رایج مهجور و مغفول مانده است ، در روایت شعر فراگاه ، در صدد بازیابی و هویت یابی خود است ، که بیشتر نگاه فلسفی وار به هستی دارد و به باور شعر فراگاه ، دوبیتی فرمول فهلویات و ابراز احساسات سطحی نیست، قالبی است که این بار قرائت تازه ای از شعور را به نمایش می گذارد.
نویسنده "هات" در ادامه گفتگو نوزایی فکری ، شالوده شکنی در زبان و بیان ، بازتاب تغییر به واسطه تحول تکنولوژی در ذهن و بیان ،ترویج المان های تمدن شهری در متن اثر ،تاویل در دال و مدلول های جدید ، پیوند اندیشه فلسفی با احساس و عاطفه ، تفاهم طنز با شعر به منظور تکامل در محتوا،تلاش در راستای هر چه بیشتر کمال یافتگی ذهن و خیال ،توجه خاص به دغدغه های فردی و انسانی و تحول در معنا آفرینی و تصویر سازی بدیع را 10 فرمول شعر« فراگاه » عنوان کرد.
وی در مورد فرمول نوزایی فکری بعنوان اولین فرمول شعر فراگاه تصریح کرد:وجه مشترک فکر با نظم گرچه مبتنی بر عنصر «خیال» است اما اثری مانا و ماندگار تر است که علاوه بر بهره گیری از قوه خیال حاوی القای نوعی تفکر باشد. گرچه پیشینه شعر فارسی خصوصا در قرن دوم و سوم به بعد حاوی اندیشه های انسانی بوده است و بزرگانی چون مولوی, خیام, عطار, حافظ و سعدی در گسترش این عنصر در شعر, آثار گران بهایی بر جایی نهاده اند, اما در دوران معاصر خصوصا دهه ی اخیر, عنصر تفکر کمتر در بین آثار شاعران مشهود است. از این روی, در شعر دو دهه ی گذشته, ما با آثاری روبه رو هستیم که درون مایه ی اصلی آنها مبتنی بر حالات و عواطف فردی و سطحی است. با این وصف شعر «فراگاه» درصدد برون رفت از این وضعیت و احیای عنصر اندیشه در متن اثر است.
پدید آورنده ی "طعم خدا" ادامه داد:انسان هزاره ی سوم, اندیشمندتر و آگاهانه تر از ادوار گذشته به مقوله ی هنر و ادبیات می نگرد و نیازمند اغذیه ای است که علاوه بر برخورداری از حلاوت «عاطفه» و «احساس» حاوی ویتامین «تامل» و «تفکر» نیز باشد. شعر «فراگاه» به منظور بازیابی و بازسازی این وضعیت در متن و محتوای خود «نوزایی فکری» را پیشنهاد می کند.
قاسمی در مورد شالوده شکنی در زبان و بیان بعنوان دومین فرمول شعر فراگاه گفت:تکامل تمدن ها همواره با تغییرات بنیادی در فرهنگ ها و ساختار اجتماعی و سیاسی نظام ها همراه بوده است. همانگونه که تحول و تکامل تمدن ها به فراخور نیاز انسان در دگرگونی سیر می کند, «زبان» نیز به فراخور این تحول, نیازمند پوست اندازی است. بنابراین زبان, به واسطه ی تحول در متن, ناگزیر به تحول و دگرگونی نیز هست. زیرا به واسطه ی اختراع هر وسیله تازه ای که بخشی از احتیاجات روزمره ی انسان را رفع نماید, عناوین جدید و نام گذاری های تاره موجب نیاز است که این امر موجب تقویت دامنه ی لغات در زبان می شود. نام, نیز در حوزه ی زبان مبتنی بر دال و مدلول است. نام های تازه فرآیند و زمینه ساز معیارهای بدیع در رسیدن به ساحت های جدیدتری هستند. از این روی, شالوده شکنی در زبان و بیان, فرمول دیگری از شعر فراگاه است که تصویری دیگر از «نام» ها و «هست» ها را فراروی انسان نشان می دهد.
مولف "عزیز بومی" بازتاب تغییر, به واسطه ی تحول تکنولوژی در ذهن و بیان را سومین فرمول شعر فراگاه نام برد و اظهار کرد: هایدگر فیلسوفی است که معتقد است تکنولوژی ریشه در لغت لاتینی «تخنه» دارد. از این روی تخنه به معنای تحول و پیشرفت است. به اعتقاد هایدگر, تکنولوژی باعث کنار زدن پرده و ابهامی است که بر قاب حقیقت کشیده شده است. در این راستا شعر و ادبیات می تواند با کنار زدن این پرده, چهره ی زلال حقیقت را واضح تر نشان دهد. به همین دلیل, همچنان که تکنولوژی موجب پیشرفت و آسایش انسان است, شعر هم می تواند با تغییر در نگرش انسان و بهره گیری از تکنولوژی به کشف حقیقت و رسیدن انسان به کمال آرامش و آسایش کمک کند. شعر فراگاه با بهره گیری از این ایده و تغییر در نگاه و ذهنیت های سنتی و تک بعدی, زمینه ساز راهی است که با بهره گیری از این خصیصه, موجب شناساندن تصویری از حقیقت به انسان شود که در سایه ی آن بتواند به آرامش برسد و تصویری تازه از حقیقت اشیای پیرامونی را دریافت کند.
ترویج المان های تمدن شهری در متن اثر فرمولی بعدی از دیدگاه این نویسنده ایلامی است و تصریح کرد:گرچه ساخت و مولفه های شهرنشینی در ادبیات, خصوصا در شعر که تبلور تراکم آن از جهات گوناگون فراگیرتر است و موجب آزردگی خاطر اغلب هنرمندان شاعر شده است و در دوران مدرنیته این صدای اعتراض, رساتر و بلندتر از همیشه است و در شعر فراگاه به  فراخور زمان و مکان, بسیاری از المان ها و مولفه های تمدن شهر نشینی مشهود است که گاه باعث نشاط روحی شاعر و گاه باعث عصبیت ذهنی وی می شود. از این رو المانهای شهری و بازتاب آنها در متن اثر, بستگی به نگاه شاعر و بهره گیری از تاثیرات آن بر روی متن دارد. در این میان شعر فراگاه همواره نگاهی میانه رو به این مولفه ها دارد و در نتیجه گاه مشعوف و گاه معترض است.
مولف «طعم خدا» تاویل در دال و مدول های جدید را دیگر مولفه شعر فراگاه دانست و گفت: شعر فراگاه, شعر فرا روایت است. از این رو دال و مدول های آن چند وجهی اند. خصیصه ای که بیشتر در مباحث پسا ساختارگرایی مشهود است. بنابراین قراردادهای رایج, نسبت به برداشتی که از کلمات در گذشته می شد, در شعر فراگاه جایگاهی ندارد. بلکه آن چه را که «کلمه», «عبارت» و یا «ترکیب» نشان می دهد, جایگاه دال و مدول ها را در ذهن مجسم می کند. پس شعر فراگاه, شعر فرا روایت در دال و مدول هاست.
وی پیوند اندیشه فلسفی با احساس و عاطفه را دیگر ویژگی این شعر دانست و گفت:در دهه ی گذشته و ماقبل از آن, نگاه فلسفی به شعر بسیار کم رنگ و بعضا نامشهود بود. خصوصا شعر های آزاد با عناوین و ایسم های چند وجهی، بنابراین آنچه که در کلیت اثر, نقش تقویت کننده را داشت, انتقال عاطفه و احساس بود. اما از این پس, شعر فراگاه, بر آن است که اندیشه های فلسفی را با احساس و عاطفه درهم آمیزد و آن را به ذهن خواننده یا شنونده القا نماید. متاسفانه کم رنگی و نمود عینی این وضعیت در قالب «دو بیتی» طی ادوار گذشته کاملا مشهود و نمایان است. بنابراین شعر فراگاه در قالب دو بیتی, دست به اقدامی لازم زده است تا این قالب غریب را از مهجوری و بیگانگی با مباحث و نظرگاه ها فلسفس نجات بخشد و در گام اول, چراغ راه را فراروی دیگران به نمایش گذارد.
قاسمی با بیان اینکه خوداندیشی در کشف حقیقت, خصیصه ای است که با زبانی متفاوت از زبان رایج در دو بیتی, عرضه می شود تا از دریچه و زاویه ای دیگر, انسان به فلسفه وجودی خود و حیات پیرامون بنگرد ادامه داد: شعر فراگاه فرصتی است تا با بهرهگیری از امکانات پیرامون, و محیط و اشیایی که انسان عصر پسامدرن با آن سروکار  دارد, یک بار دیگر به خود بیاندیشد. همانند تماشاگری که در یک استادیوم فوتبال نشسته و دارد بازی روزگار را با توپ تقدیر, نظاره می کند.
«تفاهم طنز با شعر به منظور تکامل در محتوا» ویژگی دیگری بود که قاسمی به آن اشاره کرد و در مورد آن گفت:یکی از خصایص زندگی انسان امروز, نوعی نگاه دقیق و آگاهانه به محیط پیرامون است. آشفتگی آمال و آرزوها چنان وی را سر در گم کرده است که بعضا در بهت غربت فرو رفته است. لذا به منظور برون رفت از این وضعیت و غلبه بر سایه ی سلطه قدرت که بر ابعاد پیرامونی گسترده شده است, «طنز» بهترین پوششی است که در پناه آن می توان پرده از سر درون برداشت و حقیقت را به لحن دیگر بیان نمود. شعر فراگاه با بهره گیری از این عنصر, به تکامل در محتوا کمک می کند تا خواننده علاوه بر لذت حسی, به لذت برتری نائل شود که همانا کسب برداشت بسیط تری از کلیت محتوای اثر است.

مولف "گلوی گل و گلوله " «تلاش در راستای هر چه بیشتر کمال یافتگی ذهن و خیال» را ویژگی دیگر شعر فراگاه دانست و گفت:فکر و خیال دو عنصر مشخصه و متمایز انسان نسبت به سایر موجودات است. از این رو کمال وی در گرو تعقل و تفکر و خرد مبتنی بر خیر خواهی است. در این راستا و به موازات تعقل سبحانی, ذهن همواره در جوشش کمال یافتگی است. خیال به تبع در سیلان سیال سلوک خویش است. شعر فراگاه در باورداشت خود, بر آن است تا با بهره گیری از ظرفیت و توان خود, در خلق و شناسا کردن ناشناخته ها از قدرت ذهن و خیال بهره جوید و با جوشش درونی, میوه های رنگارنگی از کمال ذهن را نمایان سازد.
این نویسنده فرمول دیگر شعر فراگاه را "توجه خاص به دغدغه های روحی و روانی و مسائل انسانی" دانست و گفت: شعر پیشین که بیشتر مبتنی بر جمع گرایی و اجتماعی بودن بود, سعی می کرد در قالب پند و اندرز, گوشه هایی از دغدغه ی آهاد جامعه را منعکس کند. این خصیصه در دوران سنت به دلیل همگرایی های خاصی بود که به واسطه آم می توانستند نیازهای خود را در حوزه های مختلف برآورده سازند. اما در دوران مدرنیته و پسامدرن, این بنیان و چنین نگرشهایی از هم زدوده شد و مسائل و مشکلات روحی روانی که بیشتر حول دغدغه های فردی بود, نمود بیشتری یافت. پرداختن به شیوه ی گذشته, رنگ باخت و غربت و عزلت شخصی, جای خود را به بیان مسائل و مشکلات همنوعان داد.
وی با بیان اینکه در شعر فراگاه این نگاه تک بعدی رنگ می بازد. و علاوه بر بیان مسائل فردی و شخصی, فریاد کردن مسائل انسانی و دغدغه های پیرامون نسبت به زیستن همنوعان از اهمیت بسیار ویژه ای برخوردار است ادامه داد: لااقل چنین ویژگی هایی در قالب دوبیتی نسبت به دیگر قالب ها مشهودتر است, اما در دوبیتی فراگاه, چنین شیوه ای مرسوم نیست و آنچه که نمود بیشتری دارد, بیان مصائب و مشکلات انسان امروزی است.
قاسمی "تحول در معناآفرینی و تصویرسازی های بدیع" را دهمین فرمول شعر فراگاه دانست و ادامه داد:سیر تکوینی شعر فارسی بیشتر مبتنی بر مضمون آفرینی هایی است که بر اساس و معیار «دستور زبان» باشد در حالی که, شعر فراگاه «دستور زبان» خاص اگر کوشا و کمال گرا باشد, در معناآفرینی و تصویرسازی هیچ مشکلی ندارد, اما اگر منگ و لنگ باشد, آنجاست که خلاق مبتکری نیست.
این شاعر ایلامی در پایان تاکید کرد: در شعر فراگاه, آفرینش عبارات، در ذات آن نهفته است آفرینشی که در فرایند زمان, همواره در تحول است.


نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال

تمام حقوق اين سايت متعلق به حوزه هنري استان ايلام مي باشد | نقشه سايت